ОВОЈПАТ ЗА БОЛКАТА

ОВОЈПАТ ЗА БОЛКАТА

Сé што ќе допре човекот, чувствува болка.

Навахо поглавар

Болката ни кажува дека постoиме,

Болката ни кажува дека постојат оние кои ги сакаме,

Болката ни кажува дека постои светот во кој живееме.

Мигел де Унамуно

ПОКРАЈ ОГНОТ

Денес на 3-ти февруари 2004 година во првата зора, по кочан зима, на улица видов двајца бездомници како се греат на оган ложен покрај контејнер. Слична сцена имам видено во холивудските филмови, но ова беше реалност. Цупкаа подавајќи ги премрзнатите прсти над пламенот од картонските кутии и искршените гајбички за овошје. Беше некаде околу четири часот попладне, брзав на час, требаше да зборувам нешто за бугарската поезија од 19-ти век, но привлечен од оваа глетка, застанав на другата страна од улицата за да ги набљудувам малку подобро. Во моментот, мајката, посакав да им се придружам и самиот да се нагреам малку и да проговорам со нив некој неврзан збор. За разлика од мене, тие очигледно не мораа да прават ништо. Во тој момент еден од нив, оној постариот, ме набљудуваше како стојам и ме повика со раката.

– Пријди, пријателе – рече и се фати за џебот на искинатиот капут, вадејќи оттаму шише од половина литар, како да ме мами.

– Не можам – реков – брзам.

Навистина брзав.

– Ама, дојди – повтори тој уште поупорно – нема да отиде возот.

Си реков себе си, ништо не ме чини. Ја преминав улицата, преку ледените кори кои светеа како стакло. Помладиот кој втренчено ме набљудуваше, се тргна малку настрана за да ми направи место и јас се загледав во огнот со чувство дека овде, среде градот, правам нешто што сум го правел пред пет илјади години или уште порано. Нивниот ден беше чисто, со ништо неизвалкано време, празник на необврзаноста, трошка на вечноста, а јас бев наведнат од наметнатите или доброволно прифатените обврски. Бидејќи јас – не навлегувајќи во тоа каков е вашиот случај, тоа не можам ниту да го претпоставам – кога имам време или кога нешто без причина ме боли, а тој ден ме болеше, едноставно така ме болеше – не знам што да правам со себе.

Тие знаеја.

И тогаш помладиот изговори неколку збора со кои ја пишувам оваа приказна:

–  Вие професоре, навистина брзате. Што ќе предавате денес?

– Дали се знаеме однекаде? – прашав, не криејќи го изненадувањето од начинот на кој ми се обрати и веднаш додадов: – За бугарска поезија.

– Како па да не – продолжи помладиот бездомник, а тоа помлад беше релативен поим, помлад во однос на неговиот другар, а инаку, тој беше отприлика на мои години, во средно доба, значи.

– Вие и јас сме колеги од факултет, само вие не се сеќавате на мене, јас го напуштив тоа папагалување веднаш на почеток и се посветив на поезија, а ти – премина на ти, безболно – ти, гледам далеку си стигнал, држиш предавања и на Коларац. Понекогаш те слушам, посебно преку зима, тогаш наминувам таму редовно, да се стоплам и малку да дремнам. Туку, сакаш ли да слушнеш една песна, мислам, вистинска песна.

– А бе, остави го човекот намира. На, пријателе, повлечи, тој постојано дави со тие негови песни – рече постариот.

Повлеков ами како, директно од шишето, некое смрдливо бренди, јако како бензин. Тоа беше добра голтка, веднаш летнав во небото. Помладиот, со листот кој волшебно ми се најде во рацете, почна да чита некоја долга песна. На прво слушање воопшто не беше лоша таа негова песна; стоевме тројцата на ненадејниот час на јавна поезија, по кочан зима, 3-ти февруари 2004 година и се разбиравме без никакви потешкотии, како да се познаваме пет илјади години, а се разбиравме затоа што не нè врзуваше ниту еден интерес. И додека тој зборуваше и зборуваше, без здив, занесено, моите мисли отидоа некаде на друго место. Почнав во себе да ја раскажувам во детали приказната за неразбирањето, не дека луѓето не можат да се разбираат, туку не го сакаат тоа, не знам зошто, но едноставно не сакаат, можеби заради тоа што уживаат во односите на ирационална надреденост и подреденост, сласно се разлеваат во самосожалување и болка која заради тоа неразбирање ја трпат, или во страста заради повредување на другиот, што исто така потекнува од суштинското, на предавањата би рекол – онтолошко – неразбирање. А ние тројцата, сосем лесно се разбиравме. Зборовите од песната лебдеа, овде покрај контејнерот, над отворениот пламен, без каква било причина, цел, добра или лоша мисла. Заминувајќи кон факултетот, со пријателски поздрав, доцнејќи на предавањето околу десетина минути, во себе повторував еден стих кој го запаметив, а кој гласеше: „утре се вовлекувам во мојата кожа“.

Не од утре, си реков себеси после часот по романтичарска поезија. Не од утре. Од денес, мој пријателе, колку од денес, од сега, од вечерва. На враќање поминав по истата улица, бездомниците не беа таму, на плочникот светејќи во студениот мрак се гасеше жарта.

Од денес, мој Пантиќу, од денес се вовлекуваш во својата кожа. Да речеме, кога ќе стигнеш дома, ќе ја напишеш оваа приказна. И ќе се избричиш. Таков е животот, мора однекаде да се почне.

ТРИ

Седеа пред самопослугата и пивнуваа некое вино поевтино од „за џабе“. Оцокољиќ наречен Бараба, Божидар Првановиќ наречен Краста и Митрашиновиќ наречен Оцет. (Во младоста Митрашиновиќ го нарекуваа Хајдук, бидејќи навиваше за Хајдук од Сплит, но потоа земјата отиде во деветтата, како ветер низ вода, Митрашиновиќ почна да навива за Ѕвезда и некако се разводни и скисели како и фудбалското првенство, па го завикаа Оцет, но тоа е од некоја друга приказна. Во таа друга приказна има и четврт дилбер, тој во меѓувреме се изгуби некаде, се слушна дека џепароши на железничката станица и подведува Молдавки по Стара Пазова. Вреди да се провери. Штом дознаам нешто повеќе, ќе ви јавам бидејќи изигрувам сезнајко). Во оваа приказна, како и надвор од неа, тие секојдневно се благо припиени и на смрт болни.

Од досада.

Мислам, сите луѓе се на смрт болни, само што тоа некој го дознава порано, некој подоцна, на некој ќе му се случи утре таа смрт, на некој за седумнаесет години, па што, на крај сè излегува исто, крајот кажува сè.

Беше некој празник, да речеме дека паднал во петок, во зимно време. На празници сме демек нешто радосни, но всушност, тогаш само имаме повеќе време, ни станува по малку и досадно, некој се напива, некој повраќа и после тоа сите сме тажни, бидејќи на празник, ви кажувам, мислиме на смртта, исто како и на роденденот. За среќа, тој ден никому не му беше роденден и никој не беше умрел, што не значи дека нема да умре. Иако, не сум апсолутно сигурен во тоа што го тврдам, јас, бесен, добро известен раскажувач. Нема секунда без смрт.

Еве, сега, токму кога Божидар Првановиќ наречен Краста го подига зеленото шише наспроти сонцето, пиејќи и замижувајќи со едното око, мери колку вино останало во чашата и колку луѓе освен него можат оттаму да се напојат, некаде некој подивен тип, затапен од ТВ програмите, пука по деца кои излегуваат од училиште. Но, тоа е далеку, на другиот крај на светот, ако тоа може да се земе за свет.

Во моментот, ви кажувам, пред најголемата новобелградска самопослуга, во претпразничното попладне, нема смртна опасност. Стадото $ се препуштило на досадата, одушевувањето и купувањето, а тие тројца седат на ниска ограда која го дели паркингот од влезот на самопослугата: млади мајки, подгрбавени пензионери, несмасни хипхопери, нервозни средовечни проќелави типови на коишто никогаш не им се доста од пари, девојчиња кои претендираат предвреме да станат жени, ЦД Ромови кои на количката составуваат импресивна картонска кутија и да ти ебам, кој уште ќе наиде, секогаш наидува некој. Но, колку и да се различни, тие всушност се исти, ви кажувам, сите тие се купувачи, стока која работи за да купува и да го составува купеното. Стануваш, одиш на работа, заработуваш, добиваш пари и за тие пари купуваш нешто. Не е задолжително, но поголемиот дел од луѓето одлучиле да умрат на тој начин, од работа. Досада можат да си дозволат само на празниците.

Бараба, Краста и Оцет го превртеа тој редослед, за разлика од останатите, ним им е досадно секој ден. Зјапаат наоколу, по предградијата, имаат вишок време, животот им е долг. Кога времето е убаво, обично седат пред самопослуги, а кога ќе се соберат, кога над Нов Белград ќе падне облак, се вовлекуваат во некој ќумез и локаат, единствено им е важно кој ќе го плати тоа. На црта не добиваат веќе со години, ги знаат со километри наоколу и сè што можат е постојано да се снаоѓаат. Развиле цела стратегија за снаоѓање, просење, ситни кражби. Големиот супермаркет, кој однадвор личи на комфорен мртовечки ковчег, со сите подземни паркинзи, е добро место за тоа, секогаш има нешто да се собере. Го прават тоа брзо, дури да трепнеш ја вршат таа трансакција, историјата на светот и онака е постојано крвава промена на сопственоста и постојано сечење на недолжните, па после седат и блеат, плукаат по плочникот, локаат што имаат, пополнуваат билети, да ти ебам, Банатски Двор врза три пораза, време е да одиграат нерешено, само Манчестер секогаш е фикс, третата бугарска лига е луто заебана, таму резултатите се местат, од фикс во двојка се оди како на губилиште и кој ќе ги погоди Бугарите погодил сè, но работата е во тоа што никој не погаѓа. Никогаш и за ништо. Лут нихилизам.

Фикс кец.

349 ден

Автор: Михајло Пантиќ
Издавач: Икона
Димензии: 204стр. 13х20 cm
Тежина: 200 гр.
ОПИС

Во книгата приказни Овојпат за болката Михајло Пантиќ отвора нова значајна тема во својот раскажувачки опус – болката како непрекинато чувство во животот. Во српскиот јазик именката болка е од женски и од машки род, па Михајло Пантиќ тргнува токму од таа јазична сеопфатност на болката, подеднакво преиспитувајќи ја и машката и женската перспектива на нејзиното/неговото доживување. Книгата е уоквирена со автобиографски интонирана почетна и завршна приказна.

 

Овојпат за болката е добитник на наградите „Мајсторско писмо„ и на наградата на Град Белград.

Михајло Пантиќ е еден од водечките српски писатели, книжевен критичар и универзитетски професор. 

Продавница
0 items Кошничка

Кошничка

Затвори

Најава

Затвори

Scroll To Top
Facebook Twitter Pinterest WhatsApp WhatsApp Telegram Viber